Περισσότεροι από 700 τεχνητοί δορυφόροι ενδέχεται να βρίσκονται ταυτόχρονα πάνω από μια μέση πόλη της Ευρώπης, ενώ εκατοντάδες από αυτούς μπορούν να είναι ορατοί με γυμνό μάτι τις πρώτες ώρες μετά τη δύση του Ήλιου. Η ολοένα αυξανόμενη παρουσία τους δημιουργεί νέα δεδομένα για την αστρονομία και απειλεί να μεταμορφώσει την εικόνα του έναστρου ουρανού.
Αν κοιτάξουμε σήμερα τον νυχτερινό ουρανό μιας πόλης, είναι πολύ πιθανό να παρατηρήσουμε ένα φωτεινό σημείο να κινείται αθόρυβα ανάμεσα στα άστρα. Δεν πρόκειται για κάποιον αστεροειδή ή ένα ασυνήθιστο ουράνιο φαινόμενο, αλλά πιθανότατα για έναν τεχνητό δορυφόρο που περιφέρεται γύρω από τη Γη.
Αυτό που ίσως δεν αντιλαμβανόμαστε είναι η πραγματική έκταση της ανθρώπινης παρουσίας στο διάστημα. Οι τεχνητοί δορυφόροι έχουν πολλαπλασιαστεί τόσο πολύ, ώστε σε πολλές περιοχές του πλανήτη ο αριθμός τους στον ουρανό μπορεί να ξεπερνά εκείνον των άστρων που διακρίνονται με γυμνό μάτι.
Σύμφωνα με μια νέα ανάλυση της βρετανικής εταιρείας μηχανικής Accu Components, περισσότερα από 700 αντικείμενα σε τροχιά γύρω από τη Γη μπορεί να βρίσκονται ταυτόχρονα πάνω από μια τυπική πόλη σε μεσαία γεωγραφικά πλάτη, κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Ένας ουρανός γεμάτος τεχνητούς δορυφόρους
Η μελέτη βασίστηκε στην ανάλυση των τροχιών 15.833 ενεργών δορυφόρων που βρίσκονται σε χαμηλή γήινη τροχιά, σε ύψος μικρότερο των 2.000 χιλιομέτρων. Τα δεδομένα προέρχονται από την παρακολούθηση διαστημικών αντικειμένων της U.S. Space Force και είναι διαθέσιμα μέσω της δημόσιας πλατφόρμας CelesTrak.
Αναλύοντας τις τροχιές των δορυφόρων στις 12 και 18 Οκτωβρίου 2026, οι ερευνητές υπολόγισαν ότι, με εντελώς ανεμπόδιστο ορίζοντα, περίπου 710 δορυφόροι βρίσκονται κάθε στιγμή πάνω από μια μέση πόλη του Ηνωμένου Βασιλείου.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στη Βρετανία. Αντίστοιχα μεγάλος αριθμός δορυφόρων διέρχεται πάνω από πολλές περιοχές της Ευρώπης, των ΗΠΑ και γενικότερα των μεσαίων γεωγραφικών πλατών, περίπου μεταξύ 40° και 50° βόρειου ή νότιου γεωγραφικού πλάτους.
Ένας από τους βασικούς λόγους είναι η διάταξη των δορυφόρων Starlink της SpaceX, οι οποίοι κινούνται σε τροχιές με κλίση περίπου 53° ως προς τον ισημερινό. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να συγκεντρώνονται περισσότερες διελεύσεις δορυφόρων στις μεσαίες γεωγραφικές ζώνες. Αντίθετα, οι περιοχές κοντά στον ισημερινό εμφανίζουν μικρότερη πυκνότητα, με περίπου 490 δορυφόρους πάνω από μια δεδομένη περιοχή, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ανάλυσης.

Πόσοι από αυτούς είναι πραγματικά ορατοί;
Φυσικά, δεν είναι όλοι οι δορυφόροι ορατοί με γυμνό μάτι. Σε αντίθεση με τα άστρα, δεν εκπέμπουν δικό τους φως. Το φως που βλέπουμε προέρχεται από την ανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας στις επιφάνειές τους. Για να μπορέσουμε να τους παρατηρήσουμε, πρέπει να φωτίζονται από τον Ήλιο, ενώ ο παρατηρητής βρίσκεται ήδη στη σκοτεινή πλευρά της Γης.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ανάλυσης, από τους περίπου 710 δορυφόρους που βρίσκονται πάνω από μια τυπική βρετανική πόλη, κατά μέσο όρο 105 φωτίζονται από τον Ήλιο και μπορούν να είναι ορατοί, με φωτεινότητα συγκρίσιμη με εκείνη των άστρων.
Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, μεταβάλλεται εντυπωσιακά κατά τη διάρκεια της νύχτας. Την πρώτη ώρα μετά τη δύση του Ήλιου, περίπου 300 δορυφόροι μπορεί να είναι φωτισμένοι και δυνητικά ορατοί. Καθώς προχωρά η νύχτα, ο αριθμός μειώνεται σημαντικά, φτάνοντας σε λιγότερους από 20 γύρω στα μεσάνυχτα, για να αυξηθεί ξανά και να φτάσει περίπου τους 300 πριν από την ανατολή.
Ο λόγος είναι απλός: όσο προχωρά η νύχτα, περισσότεροι δορυφόροι περνούν μέσα στη σκιά της Γης και παύουν να φωτίζονται από τον Ήλιο.
Περισσότεροι δορυφόροι από άστρα;
Η σύγκριση είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, αν αναλογιστούμε πόσα άστρα μπορούμε πραγματικά να διακρίνουμε από μια κατοικημένη περιοχή. Σε μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές, όπως το Λονδίνο ή η Νέα Υόρκη, η φωτορρύπανση περιορίζει δραματικά τον αριθμό των άστρων που είναι ορατά με γυμνό μάτι. Σε πολλές περιπτώσεις, μπορούμε να διακρίνουμε μόλις μερικές δεκάδες.
Σε μικρότερες πόλεις και προαστιακές περιοχές, ο αριθμός μπορεί να φτάσει μερικές εκατοντάδες, ενώ για να απολαύσουμε χιλιάδες άστρα χρειάζεται να απομακρυνθούμε από τις πηγές τεχνητού φωτισμού και να βρεθούμε σε απομονωμένες περιοχές της υπαίθρου ή σε ορεινές τοποθεσίες με σκοτεινό ουρανό. Έτσι, σε πολλές κατοικημένες περιοχές, οι δορυφόροι που είναι δυνητικά ορατοί μπορεί πλέον να ξεπερνούν αριθμητικά τα άστρα.
Η ανάλυση υπολογίζει επίσης ότι συνολικά 12.891 διαφορετικοί δορυφόροι μπορούν να περάσουν πάνω από μια μέση βρετανική πόλη κατά τη διάρκεια μιας ολόκληρης νύχτας. Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό αριθμό που αποκαλύπτει πόσο έντονη είναι πλέον η ανθρώπινη δραστηριότητα γύρω από τον πλανήτη μας.

Η μεγάλη απειλή για την αστρονομία
Η ολοένα αυξανόμενη παρουσία δορυφόρων στον ουρανό δεν αποτελεί απλώς μια αισθητική αλλαγή. Δημιουργεί σημαντικά προβλήματα στην επαγγελματική και ερασιτεχνική αστρονομία. Οι δορυφόροι που διασχίζουν το οπτικό πεδίο των επίγειων τηλεσκοπίων αφήνουν φωτεινές γραμμές στις αστρονομικές εικόνες. Οι γραμμές αυτές μπορεί να καλύψουν ή να αλλοιώσουν την καταγραφή αμυδρών γαλαξιών, αστεροειδών και άλλων ουράνιων αντικειμένων.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό για τα μεγάλα τηλεσκόπια που πραγματοποιούν εκτεταμένες φωτογραφικές καταγραφές του ουρανού, αναζητώντας αμυδρά και απομακρυσμένα αντικείμενα.
Επιπλέον, το φως που ανακλούν οι δορυφόροι προς την επιφάνεια της Γης συμβάλλει στη συνολική φωτεινότητα του ουρανού, δημιουργώντας μια επιπλέον μορφή φωτορρύπανσης, η οποία είναι γνωστή ως δορυφορική φωτορρύπανση.
Για τους αστροφωτογράφους, το πρόβλημα είναι ήδη γνώριμο. Μια μακρά έκθεση μπορεί να καταγράψει τη φωτεινή διαδρομή ενός δορυφόρου, καταστρέφοντας ένα μέρος της εικόνας. Όσο περισσότερα αντικείμενα κινούνται πάνω από τον παρατηρητή, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα να επηρεαστεί μια φωτογραφική λήψη.
Τι θα συμβεί αν εκτοξευθούν εκατοντάδες χιλιάδες ή εκατομμύρια δορυφόροι;
Η κατάσταση ενδέχεται να γίνει πολύ πιο δύσκολη τα επόμενα χρόνια. Η ανάπτυξη μεγάλων δορυφορικών αστερισμών, όπως το Starlink της SpaceX, έχει ήδη αλλάξει ριζικά το διαστημικό περιβάλλον γύρω από τη Γη. Παράλληλα, διάφορες εταιρείες και οργανισμοί σχεδιάζουν την εκτόξευση εκατοντάδων χιλιάδων δορυφόρων, ενώ ορισμένα μελλοντικά σχέδια κάνουν λόγο ακόμη και για εκατομμύρια.
Εάν αυτά τα σχέδια υλοποιηθούν, ο νυχτερινός ουρανός θα μπορούσε να γεμίσει με έναν αριθμό τεχνητών αντικειμένων που θα ξεπερνά κατά πολύ εκείνον των φυσικών ουράνιων σωμάτων που μπορούμε να παρατηρήσουμε από τη Γη.
Οι αστρονόμοι εκφράζουν ήδη την ανησυχία τους για τις συνέπειες αυτής της εξέλιξης. Η δυνατότητα να μελετάμε το Σύμπαν από επίγεια παρατηρητήρια αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της σύγχρονης επιστήμης. Η ανακάλυψη νέων πλανητών, η παρακολούθηση αστεροειδών, η μελέτη μακρινών γαλαξιών και η κατανόηση της εξέλιξης του Σύμπαντος βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην ανεμπόδιστη παρατήρηση του ουρανού.
Και ο ουρανός της Ελλάδας;
Η Ελλάδα βρίσκεται σε γεωγραφικό πλάτος που την τοποθετεί μέσα στη ζώνη όπου παρατηρείται αυξημένη δορυφορική κίνηση. Επομένως, η χώρα μας δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτή τη νέα πραγματικότητα. Από τις μεγάλες πόλεις, όπου η φωτορρύπανση περιορίζει ήδη την παρατήρηση των άστρων, μέχρι τις πιο απομονωμένες περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας και τα νησιά, οι τεχνητοί δορυφόροι αποτελούν πλέον ένα συνηθισμένο στοιχείο του νυχτερινού ουρανού.
Για τους ερασιτέχνες αστρονόμους και τους αστροφωτογράφους, η κατάσταση απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή στον προγραμματισμό των παρατηρήσεων και των φωτογραφικών λήψεων. Η παρακολούθηση των δορυφορικών διελεύσεων και η επιλογή κατάλληλων χρονικών παραθύρων αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την επιστημονική κοινότητα. Ο έναστρος ουρανός αποτελεί κοινή φυσική και πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας. Για χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι παρατηρούσαν τα άστρα, προσανατολίζονταν με τη βοήθειά τους, δημιουργούσαν μύθους και αναζητούσαν απαντήσεις για τη θέση τους στο Σύμπαν.
Σήμερα, κινδυνεύουμε να μετατρέψουμε αυτό το φυσικό τοπίο σε έναν ουρανό γεμάτο ανθρώπινες κατασκευές.
Η τεχνολογία των δορυφόρων προσφέρει αναμφίβολα τεράστια οφέλη στις τηλεπικοινωνίες, στην πλοήγηση, στην πρόγνωση του καιρού και στην παρακολούθηση του πλανήτη. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να σταματήσει η διαστημική δραστηριότητα, αλλά να αναπτυχθεί με κανόνες που θα προστατεύουν και το φυσικό περιβάλλον του Διαστήματος.
Γιατί ο ουρανός δεν είναι απλώς ένας χώρος όπου μπορούμε να τοποθετούμε ολοένα και περισσότερους δορυφόρους. Είναι το παράθυρό μας προς το Σύμπαν. Και θα ήταν παράδοξο, στην προσπάθειά μας να κατακτήσουμε το διάστημα, να καταλήξουμε να χάσουμε τη δυνατότητα να το παρατηρούμε.
https://accu-components.com/us/p/562-the-night-sky-report-how-many-satellites-fly-over-your-house
https://www.esa.int/articles/esa-space-environment-report-2026


