Αστρονόμοι που ανέλυσαν δεδομένα από το τηλεσκόπιο Vera C. Rubin, ανακάλυψαν τον ταχύτερα περιστρεφόμενο αστεροειδή που έχει βρεθεί ποτέ με διάμετρο μεγαλύτερη από μισό χιλιόμετρο, ένα επίτευγμα που κατέστη δυνατό αποκλειστικά χάρη στις δυνατότητες του νέου τηλεσκοπίου. Η μελέτη παρέχει κρίσιμες πληροφορίες για τη σύσταση και την εξέλιξη των αστεροειδών και δείχνει πώς το Rubin διευρύνει τα όρια όσων μπορούμε να ανακαλύψουμε μέσα στο Ηλιακό μας Σύστημα.
Με το «πρώτο φως» του τηλεσκοπίου, ανακοινώθηκε ότι είχε παρατηρήσει χιλιάδες αστεροειδείς που κινούνται στο Ηλιακό μας Σύστημα, εκ των οποίων περίπου 1.900 επιβεβαιώθηκαν ως εντελώς άγνωστοι μέχρι τότε. Μέσα σε αυτόν τον καταιγισμό ανακαλύψεων, μια ομάδα αστρονόμων εντόπισε 19 αστεροειδείς με υπερ-ταχείες και εξαιρετικά ταχείες περιστροφές. Ένας από αυτούς είναι ο ταχύτερα περιστρεφόμενος αστεροειδής με διάμετρο άνω των 500 μέτρων που έχει ποτέ καταγραφεί.
Τη μελέτη ηγήθηκε η Sarah Greenstreet, βοηθός αστρονόμος στο NSF NOIRLab και τα αποτελέσματα παρουσιάζονται σε άρθρο που δημοσιεύεται στο The Astrophysical Journal Letters, καθώς και σε συνέντευξη Τύπου στο 247ο συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας (AAS) στο Φοίνιξ της Αριζόνα.
«Το τηλεσκόπιο θα ανακαλύψει πράγματα που κανείς δεν ήξερε καν ότι έπρεπε να αναζητήσει», δήλωσε ο Luca Rizzi, διευθυντής προγραμμάτων του NSF για ερευνητικές υποδομές. «Όταν ξεκινήσει το ερευνητικό πρόγραμμα Legacy Survey of Space and Time (LSST), αυτός ο τεράστιος, ταχύτατα περιστρεφόμενος αστεροειδής θα πλαισιωθεί από μια χιονοστιβάδα νέων πληροφοριών για το Σύμπαν, που θα καταγράφονται κάθε νύχτα».
Η έρευνα Legacy Survey of Space and Time αποτελεί την κύρια αποστολή του Rubin και έχει ως στόχο την επαναλαμβανόμενη σάρωση του νυχτερινού ουρανού του νοτίου ημισφαιρίου επί δέκα χρόνια, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά ευρύ και υψηλής ανάλυσης «χρονογράφημα» του Σύμπαντος. Η έναρξη της αναμένεται τους επόμενους μήνες.
Η μελέτη βασίζεται σε δεδομένα που συλλέχθηκαν μέσα σε περίπου δέκα ώρες παρατηρήσεων, κατανεμημένες σε επτά νύχτες τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2025, κατά την πρώιμη φάση δοκιμών του τηλεσκοπίου. Πρόκειται για την πρώτη δημοσιευμένη εργασία που χρησιμοποιεί δεδομένα από την κάμερα LSST, τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα στον κόσμο.
Καθώς οι αστεροειδείς περιφέρονται γύρω από τον Ήλιο, περιστρέφονται επίσης με ένα ευρύ φάσμα ταχυτήτων. Οι ρυθμοί περιστροφής τους προσφέρουν ενδείξεις τόσο για τις συνθήκες σχηματισμού τους πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, όσο και για την εσωτερική τους δομή και εξέλιξη. Ένας αστεροειδής που περιστρέφεται πολύ γρήγορα μπορεί να έχει επιταχυνθεί από παλαιότερη σύγκρουση, υποδηλώνοντας ότι ίσως αποτελεί θραύσμα ενός αρχικά μεγαλύτερου σώματος.
Η ταχεία περιστροφή απαιτεί επίσης ο αστεροειδής να διαθέτει επαρκή εσωτερική συνοχή ώστε να μη διαλυθεί σε μικρότερα κομμάτια. Οι περισσότεροι αστεροειδείς είναι συσσωματώματα βράχων που συγκρατούνται κυρίως από τη βαρύτητα. Για τους αστεροειδείς της κύριας ζώνης, το όριο ταχείας περιστροφής, ώστε να αποφευχθεί ο κατακερματισμός, είναι περίπου 2,2 ώρες. Όσοι περιστρέφονται ταχύτερα από αυτό το όριο πρέπει να είναι δομικά ισχυροί, και όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθός τους, τόσο ισχυρότερο υλικό απαιτείται.
Η μελέτη παρουσιάζει 76 αστεροειδείς με αξιόπιστα προσδιορισμένες περιόδους περιστροφής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται 16 σώματα με περιόδους από περίπου 13 λεπτά έως 2,2 ώρες και τρία εξαιρετικά γρήγορα περιστρεφόμενα σώματα που ολοκληρώνουν μια πλήρη περιστροφή σε λιγότερο από πέντε λεπτά.
Και τα 19 νέα σώματα έχουν μήκος μεγαλύτερο από 90 μέτρα, ενώ ο ταχύτερα περιστρεφόμενος αστεροειδής της κύριας ζώνης που εντοπίστηκε, με την ονομασία 2025 MN45, έχει διάμετρο 710 μέτρα και ολοκληρώνει μία πλήρη περιστροφή σε μόλις 1,88 λεπτά, γεγονός που τον καθιστά τον ταχύτερα περιστρεφόμενο αστεροειδή με διάμετρο άνω των 500 μέτρων που έχει βρεθεί ποτέ.
Η πλειοψηφία των σωμάτων που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα βρίσκονται κοντά στη Γη (near-Earth objects, NEOs). Οι αστεροειδείς της κύριας ζώνης εντοπίζονται δυσκολότερα λόγω της μεγαλύτερης απόστασής τους και της χαμηλότερης φωτεινότητάς τους. Ωστόσο όλα, εκτός από ένα, τα νέα αντικείμενα βρίσκονται στη ζώνη των αστεροειδών, με ορισμένα μάλιστα πέρα από το εξωτερικό της όριο, ένα επίτευγμα που κατέστη δυνατό χάρη στη μεγάλη φωτοσυλλεκτική ικανότητα και την ακρίβεια μετρήσεων του Rubin.
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube
Οι επιστήμονες αναμένουν την ανακάλυψη ακόμη περισσότερων τέτοιων ακραίων αντικειμένων με την έναρξη της δεκαετούς έρευνας LSST, προσφέροντας καθοριστικά στοιχεία για την δομή, τη σύσταση και τη συγκρουσιακή ιστορία αυτών των αρχέγονων σωμάτων του Ηλιακού Συστήματος.
https://noirlab.edu/public/news/noirlab2601
https://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/ae2a30
https://rubinobservatory.org/news/rubin-record-breaking-asteroid-pre-survey