«Μαύρος Κρόνος»: Η παράξενη λύση των εξισώσεων του Αϊνστάιν που περιγράφει δύο μαύρες τρύπες σε πενταδιάστατο Σύμπαν

Μια νέα μαθηματική ανακάλυψη αποκαλύπτει μια εντυπωσιακή δυνατότητα της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας: δύο μαύρες τρύπες, η μία σε σχήμα δακτυλίου και η άλλη σφαιρική, να συνυπάρχουν στο ίδιο βαρυτικό σύστημα.

Οι μαύρες τρύπες είναι από τα πιο παράξενα αντικείμενα του Σύμπαντος. Ωστόσο, οι εξισώσεις που περιγράφουν τη βαρύτητα και τον χωροχρόνο επιτρέπουν την ύπαρξη ακόμη πιο εξωτικών δομών, οι οποίες ξεπερνούν κατά πολύ όσα γνωρίζουμε από τον δικό μας τετραδιάστατο κόσμο.

Μία από αυτές είναι ο περίφημος «Μαύρος Κρόνος» (Black Saturn): ένα θεωρητικό σύστημα που αποτελείται από δύο μαύρες τρύπες. Η πρώτη έχει σχήμα δακτυλίου, παρόμοιο με ένα ντόνατ, ενώ η δεύτερη είναι σφαιρική και βρίσκεται στο εσωτερικό του δακτυλίου!

Η ιδέα δεν είναι καινούργια. Η πρώτη μαθηματική περιγραφή ενός τέτοιου συστήματος παρουσιάστηκε το 2007, ωστόσο είχε έναν σημαντικό περιορισμό: οι δύο μαύρες τρύπες μπορούσαν να περιστρέφονται μόνο σε ένα επίπεδο.

Τώρα, ο θεωρητικός φυσικός Jay Armas, από το Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα. Σε νέα εργασία του, η οποία δημοσιεύθηκε ως προδημοσίευση στην πλατφόρμα arXiv, παρουσιάζει μια μαθηματική λύση των εξισώσεων του Αϊνστάιν που επιτρέπει και στις δύο μαύρες τρύπες να περιστρέφονται ταυτόχρονα σε δύο ανεξάρτητα επίπεδα.

Για να κατανοήσουμε πόσο παράξενο είναι αυτό, πρέπει να φανταστούμε έναν κόσμο με πέντε διαστάσεις: τέσσερις χωρικές και μία χρονική, αντί για τις τρεις χωρικές και μία χρονική που γνωρίζουμε.

Η προσθήκη μιας επιπλέον χωρικής διάστασης αλλάζει δραματικά τις γεωμετρικές δυνατότητες του χωροχρόνου. Οι ίδιες εξισώσεις της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας επιτρέπουν πλέον λύσεις που δεν μπορούν να υπάρξουν στον συνηθισμένο τετραδιάστατο κόσμο μας.

Μία από αυτές είναι η δακτυλιοειδής μαύρη τρύπα. Ο ορίζοντας γεγονότων της δεν είναι σφαιρικός, αλλά σχηματίζει έναν δακτύλιο. Η περιστροφή της παίζει καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της ασυνήθιστης μορφής της, καθώς η γωνιακή ορμή της αντισταθμίζει τη βαρυτική τάση που θα μπορούσε να την οδηγήσει σε κατάρρευση.

Στο σύστημα Black Saturn, ο δακτύλιος περιβάλλει μια δεύτερη, σφαιρική μαύρη τρύπα. Οι δύο μαύρες τρύπες διαθέτουν ξεχωριστούς ορίζοντες γεγονότων, αλλά αλληλεπιδρούν βαρυτικά μέσω του κοινού χωροχρόνου.

Μάλιστα, η περιστροφή τους μπορεί να παρασύρει τον ίδιο τον χωροχρόνο γύρω τους, προκαλώντας το φαινόμενο που ονομάζεται συμπαράσυρση αδρανειακών συστημάτων (frame dragging).

Όταν οι μαύρες τρύπες φτάνουν στα άκρα

Η νέα μαθηματική λύση αποκαλύπτει και κάτι ακόμη πιο εντυπωσιακό. Οι μαύρες τρύπες έχουν ένα ανώτατο όριο περιστροφής σε σχέση με τη μάζα τους. Όταν φτάσουν σε μια ακραία κατάσταση (extremality), η θερμοκρασία Hawking τους μηδενίζεται.

Σε έναν πενταδιάστατο χωροχρόνο, όμως, για να φτάσει μια μαύρη τρύπα σε αυτή την κατάσταση χωρίς να εξαφανιστεί ο ορίζοντας γεγονότων της, απαιτείται περιστροφή και στα δύο ανεξάρτητα επίπεδα.

Η εργασία του Armas δείχνει ότι και οι δύο μαύρες τρύπες του συστήματος Black Saturn μπορούν να φτάσουν ταυτόχρονα σε αυτή την ακραία κατάσταση, διατηρώντας η καθεμία τον δικό της ορίζοντα γεγονότων.

Πρόκειται για την πρώτη γνωστή ακριβή μαθηματική λύση των εξισώσεων του Αϊνστάιν που περιγράφει δύο ξεχωριστές μαύρες τρύπες σε αυτή την κατάσταση, μέσα σε έναν, κατά τα άλλα κενό, πενταδιάστατο χωροχρόνο.

Υπάρχει, ωστόσο, μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια: ακόμη και τότε, οι δύο μαύρες τρύπες δεν μπορούν να φτάσουν σε πλήρη θερμοδυναμική ισορροπία. Για να συμβεί αυτό, θα έπρεπε οι περιστροφές τους να ταιριάζουν και στα δύο επίπεδα, κάτι που δεν είναι δυνατό για μια κανονική διαμόρφωση Black Saturn.

Ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της μελέτης είναι ότι η περιστροφή της δακτυλιοειδούς μαύρης τρύπας μπορεί να επηρεάσει την περιστροφή του ορίζοντα γεγονότων της κεντρικής μαύρης τρύπας, ακόμη και σε ένα επίπεδο στο οποίο η ίδια η κεντρική μαύρη τρύπα δεν διαθέτει εγγενή γωνιακή ορμή.

Υπάρχουν πραγματικά Μαύροι Κρόνοι;

Προς το παρόν, δεν υπάρχει καμία παρατηρησιακή ένδειξη ότι τέτοια αντικείμενα υπάρχουν στο Σύμπαν μας. Ούτε γνωρίζουμε αν υπάρχει κάποια επιπλέον χωρική διάσταση πέρα από τις τέσσερις διαστάσεις του χωροχρόνου που αντιλαμβανόμαστε.

Ωστόσο, τέτοιες μαθηματικές λύσεις έχουν μεγάλη επιστημονική αξία. Επιτρέπουν στους φυσικούς να εξερευνούν τα όρια της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας και να μελετούν τη συμπεριφορά της βαρύτητας σε συνθήκες που δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε άμεσα.

Παράλληλα, ανοίγουν τον δρόμο για μελλοντικές έρευνες σχετικά με το πώς συμπεριφέρονται το φως και η ύλη κοντά σε τέτοιες εξωτικές δομές, αλλά και για το τι συμβαίνει στο εσωτερικό των οριζόντων γεγονότων τους.

Και κάπως έτσι, οι εξισώσεις του Αϊνστάιν μάς θυμίζουν ότι το Σύμπαν που γνωρίζουμε ίσως είναι μόνο ένα μικρό μέρος των δυνατοτήτων που κρύβουν οι νόμοι της Φυσικής.

https://www.sciencealert.com/physicist-finds-a-strange-new-solution-to-einsteins-equations-in-five-dimensional-spacetime-black-saturn

https://doi.org/10.48550/arXiv.2611.20701

Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube