Ο τρίτος επιβεβαιωμένος διαστρικός κομήτης στην ιστορία της ανθρωπότητας έχει μια αναπάντεχη χημική σύσταση, που εγείρει ερωτήματα για το πόσο συνηθισμένες (ή ασυνήθιστες) μπορεί να είναι οι συνθήκες στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα.
Καθώς ο διαστρικός κομήτης 3I/ATLAS άρχισε να απομακρύνεται από τον Ήλιο τον Δεκέμβριο του 2025, οι αστρονόμοι αξιοποίησαν την ευκαιρία για να στρέψουν προς αυτόν το ισχυρό διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb και να λάβουν λεπτομερείς μετρήσεις της χημικής του σύστασης. Ο κομήτης είχε μόλις θερμανθεί από τη διέλευσή του κοντά στον Ήλιο, και ο αρχαίος πάγος του είχε μετατραπεί σε μια φωτεινή κόμη αερίων, έναν ιδανικό στόχο παρατήρησης.
Το Webb κατέγραψε λεπτομερή δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων χημικών αναλογιών άνθρακα και δευτερίου (γνωστού και ως βαρέος υδρογόνου) που δεν παρατηρούνται σε κομήτες του Ηλιακού μας Συστήματος. Τα αποτελέσματα εξέπληξαν τους ερευνητές, οι οποίοι εργάστηκαν αντίστροφα για να κατανοήσουν το περιβάλλον στο οποίο ο κομήτης σχηματίστηκε.
Η σχετική εργασία δημοσιεύτηκε στις 22 Ιουνίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Nature.
Το όνομα του κομήτη προέρχεται από την ιδιότητά του ως τρίτου επιβεβαιωμένου διαστρικού κομήτη, δηλαδή κομήτη που προέρχεται από έξω από το Ηλιακό μας Σύστημα, και από το τηλεσκόπιο που τον εντόπισε πρώτο, το χρηματοδοτούμενο από τη NASA, ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System).
«Ήταν μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουμε ένα αρχαίο αντικείμενο από τα βάθη του Γαλαξία, που πιθανώς προϋπήρχε του Ήλιου και του Ηλιακού μας Συστήματος», δήλωσε ο αστροχημικός Martin Cordiner του Κέντρου Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης. «Αφενός αποκτούμε άμεση γνώση για εκείνη την απόμακρη εποχή και τον τόπο προέλευσης, αφετέρου μαθαίνουμε κάτι για το πόσο ασυνήθιστο μπορεί να είναι το δικό μας Ηλιακό Σύστημα.»
Ο Cordiner και η ερευνητική ομάδα συνεργάστηκαν με αστρονόμους από πολλές υποειδικότητες για να παρακολουθήσουν τον 3I/ATLAS κατά τη διέλευσή του από το Ηλιακό Σύστημα και έλαβαν έγκριση για να διακόψουν το πρόγραμμα παρατηρήσεων του Webb, ώστε να χρησιμοποιήσουν το όργανο NIRSpec (Near-Infrared Spectrograph) για τη μελέτη του κομήτη.
Το NIRSpec αποκάλυψε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα δευτερίου, περίπου 30 φορές υψηλότερα από αυτά που παρατηρούνται σε κομήτες του Ηλιακού Συστήματος. Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο 3I/ATLAS μπορεί να προέρχεται από ένα πολύ ψυχρό αστρικό σύστημα και από μια πολύ παλαιότερη εποχή της ιστορίας του Γαλαξία μας. Κατά τον σχηματισμό του, η ύλη που ενσωματώθηκε στον 3I/ATLAS εκτέθηκε πιθανώς σε έντονη ακτινοβολία, χωρίς όμως μακροχρόνια θέρμανση, η οποία θα είχε μετατρέψει τον «βαρύ» πάγο νερού με δευτέριο, σε κοινό H₂O, όπως το γνωρίζουμε στη Γη.
Επιπλέον, το NIRSpec ανίχνευσε μόνο ίχνη άνθρακα-13 σε σχέση με τον ελαφρύτερο άνθρακα-12, ενδεικτικό της αρχαίας καταγωγής του κομήτη: τα αστρικά συστήματα εμπλουτίζονται με άνθρακα-13 με την πάροδο του χρόνου, καθώς γενιές άστρων γεννιούνται και πεθαίνουν στον Γαλαξία. Γι’ αυτό και στο δικό μας σύστημα γύρω από τον Ήλιο, που σχηματίστηκε σχετικά πρόσφατα, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, τα επίπεδα άνθρακα-13 είναι υψηλότερα.
Η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι ο 3I/ATLAS μπορεί να σχηματίστηκε πριν από 10 έως 12 δισεκατομμύρια χρόνια, κατά την περίοδο που αποκαλείται «κοσμικό μεσημέρι» του Σύμπαντος, όταν η αστρογένεση βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Το νεαρό σύστημα προέλευσής του βρισκόταν πιθανώς μέσα σε ένα σχετικά ψυχρό, πυκνό νεφέλωμα, ενώ η αφθονία βαρέος νερού δείχνει ότι ο 3I/ATLAS πέρασε τα πρώτα του χρόνια σε κατάσταση βαθιάς κατάψυξης.
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube
Μια ξεχωριστή μελέτη που χρησιμοποίησε το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο, VLT, του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου, υπό την καθοδήγηση της αστρονόμου Cyrielle Opitom του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου, συμπληρώνει τα ευρήματα του Webb με ανάλυση των ισοτόπων άνθρακα και αζώτου στον κομήτη.
«Για εμάς ως επιστήμονες, η ανεύρεση αυτών των σπάνιων ισοτόπων είναι συναρπαστική· η ευρύτερη εικόνα, όμως, αφορά τις δυνατότητες προβιοτικής χημείας αλλού στον γαλαξία», δήλωσε η Stefanie Milam του NASA Goddard και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Μέχρι στιγμής γνωρίζουμε μόνο έναν τόπο στον απέραντο κόσμο όπου χημικά συστατικά οδήγησαν στη ζωή: το Ηλιακό μας Σύστημα, η Γη μας. Η ανάλυση αυτών των διαστρικών αντικειμένων αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα για να κατανοήσουμε πόσο κοινές, ή σπάνιες, είναι οι συνθήκες που ευνοούν την εξέλιξη της ζωής στο Σύμπαν.»
https://esawebb.org/news/weic2613