Για δεκαετίες, το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble παρατηρούσε υπομονετικά το Σύμπαν. Κατέγραφε φως από γαλαξίες που συγκρούονται, από άστρα που γεννιούνται και πεθαίνουν, από κοσμικές δομές τόσο περίπλοκες που ξεπερνούν τη φαντασία. Όμως, όπως κάθε μεγάλη βιβλιοθήκη, έτσι κι αυτό το γιγάντιο αρχείο που δημιούργησε το Hubble, έκρυβε θησαυρούς, που κανένα ανθρώπινο βλέμμα δεν μπορούσε να αναζητήσει μόνο του.
Σε αυτό το σημείο, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η Τεχνητή Νοημοσύνη.
Σε μόλις δυόμισι ημέρες, χρόνο ασήμαντο σε κοσμική κλίμακα, ένας αλγόριθμος έψαξε σχεδόν 100 εκατομμύρια εικόνες του Hubble. Όχι μηχανικά, όχι τυφλά, αλλά με μια νέα ικανότητα: να αναγνωρίζει το ασυνήθιστο. Να ξεχωρίζει αυτό που δεν ταιριάζει σε καμία κατηγορία. Να σταματά εκεί όπου ένας άνθρωπος θα χρειαζόταν μια ζωή.
Το αποτέλεσμα;
Περισσότερες από 1.400 κοσμικές «ανωμαλίες», εκ των οποίων πάνω από 800 δεν είχαν ποτέ παρατηρηθεί. Γαλαξίες παραμορφωμένοι από βαρυτικές αλληλεπιδράσεις, συγκρούσεις σε εξέλιξη, σχήματα αλλόκοτα και ακατανόητα, και μερικά τόσο παράξενα που ακόμη και σήμερα ξεφεύγουν από κάθε κατηγοριοποίηση.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν ήρθε να αντικαταστήσει τον αστρονόμο. Ήρθε να του ανοίξει τα μάτια εκεί όπου το ανθρώπινο βλέμμα κουράζεται.
Ο αλγόριθμος AnomalyMatch, δημιούργημα ερευνητών του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, δεν εκπαιδεύτηκε απλώς να αναγνωρίζει γαλαξίες ή άστρα. Εκπαιδεύτηκε να εντοπίζει αποκλίσεις. Να αισθάνεται, με μαθηματικούς όρους, πότε «κάτι δεν πάει όπως το περιμέναμε». Και στο Σύμπαν, το «απροσδόκητο» είναι συχνά η αρχή της γνώσης.
Σε μια εποχή όπου τα τηλεσκόπια παράγουν περισσότερα δεδομένα απ’ όσα μπορεί να επεξεργαστεί η ανθρωπότητα, η ΑΙ γίνεται ο νέος εξερευνητής. Ένας ακούραστος συνεργάτης που ξεφυλλίζει το κοσμικό αρχείο και μας ψιθυρίζει: «Εδώ υπάρχει κάτι που δεν έχετε ξαναδεί».
Καθώς πλησιάζουμε την εποχή των αποστολών Euclid και Nancy Grace Roman, αλλά και αστεροσκοπείων όπως το Vera C. Rubin Observatory, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς εργαλείο. Είναι το κλειδί που θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε ένα Σύμπαν πολύ πιο πλούσιο, πολύ πιο παράξενο και πολύ πιο όμορφο απ’ ό,τι είχαμε φανταστεί.
Γιατί τελικά, δεν αρκεί να κοιτάς το Σύμπαν. Χρειάζεσαι και κάποιον να σου δείξει που πραγματικά αξίζει να εμβαθύνεις.
Η δημοσίευση στο Astronomy & Astrophysics
https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/1400_quirky_objects_found_in_Hubble_s_archive
ESA/Hubble & NASA, D. O’Ryan, P. Gómez (European Space Agency), M. Zamani (ESA/Hubble)
ESA/Hubble & NASA, D. O’Ryan, P. Gómez (European Space Agency), M. Zamani (ESA/Hubble)
ESA/Hubble & NASA, D. O’Ryan, P. Gómez (European Space Agency), M. Zamani (ESA/Hubble)
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube
