Μια σημαντική ανακάλυψη στα απομακρυσμένα όρια του Ηλιακού Συστήματος ανακοίνωσαν οι επιστήμονες στις 27 Οκτωβρίου 2026. Το Παρατηρητήριο Vera C. Rubin εντόπισε τον 2026 ED138, ένα μεγάλο διαστημικό αντικείμενο πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα, το οποίο θεωρείται υποψήφιος νάνος πλανήτης.
Εάν επιβεβαιωθεί η φύση του, ο ED138 ενδέχεται να συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα αντικείμενα αυτού του είδους που έχουν ανακαλυφθεί στην περιοχή πέρα από τον Ποσειδώνα, προσφέροντας νέα στοιχεία για την ιστορία και την εξέλιξη του Ηλιακού Συστήματος.
Ένας παγωμένος κόσμος σε τεράστια απόσταση
Ο 2026 ED138 βρίσκεται σήμερα σε απόσταση περίπου 46 αστρονομικών μονάδων από τον Ήλιο. Μία αστρονομική μονάδα αντιστοιχεί στη μέση απόσταση Γης – Ήλιου, δηλαδή περίπου 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα.
Ως σύγκριση, ο Πλούτωνας βρίσκεται σε μέση απόσταση περίπου 40 αστρονομικών μονάδων από τον Ήλιο. Αυτό σημαίνει ότι ο νέος υποψήφιος νάνος πλανήτης κινείται ακόμη πιο μακριά, σε μια περιοχή όπου κυριαρχούν μικρά, ψυχρά και παγωμένα σώματα.
Σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, η διάμετρός του κυμαίνεται μεταξύ 600 και 1.500 χιλιομέτρων. Το εύρος αυτό είναι αρκετά μεγάλο, καθώς η ακριβής διάστασή του εξαρτάται από το πόσο φως αντανακλά η επιφάνειά του. Οι επιστήμονες εκτιμούν, ωστόσο, ότι ένα παγωμένο σώμα τέτοιου μεγέθους είναι πιθανό να έχει αρκετή βαρύτητα ώστε να αποκτήσει σχεδόν σφαιρικό σχήμα.
Πώς εντοπίστηκε το αντικείμενο
Η ανακάλυψη έγινε από τον Matthew Holman, ερευνητή που συμμετέχει στις εργασίες του Παρατηρητηρίου Rubin και συνεργάζεται με το Κέντρο Αστροφυσικής Harvard & Smithsonian.
Στις 13 Οκτωβρίου 2026, ο Holman επεξεργάστηκε δεδομένα που είχαν συγκεντρωθεί νωρίτερα μέσα στη χρονιά, χρησιμοποιώντας έναν ειδικό αλγόριθμο που αναζητά κινούμενα αντικείμενα ανάμεσα σε δισεκατομμύρια αστρονομικές καταγραφές.
Η ασυνήθιστη φωτεινότητα του αντικειμένου, σε συνδυασμό με τη μεγάλη απόστασή του, κίνησε αμέσως το ενδιαφέρον του ερευνητή. Ακολούθησε λεπτομερής έλεγχος των δεδομένων, ώστε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο λάθους.
Ο Mario Jurić, επιστημονικός υπεύθυνος για τις έρευνες του Ηλιακού Συστήματος στο Παρατηρητήριο Rubin, εντόπισε επιπλέον καταγραφές του αντικειμένου. Συνολικά, το τηλεσκόπιο το είχε παρατηρήσει 30 φορές σε 20 διαφορετικές νύχτες, από τις 4 Μαρτίου έως τις 11 Ιουλίου 2026.
Παράλληλα, αρχειακές εικόνες από την κάμερα Dark Energy Camera, καθώς και δεδομένα που εντοπίστηκαν μέσω της υπηρεσίας ADAM Precovery του Asteroid Institute, επέτρεψαν στους επιστήμονες να αναζητήσουν τον ED138 σε παρατηρήσεις που χρονολογούνται από το 2016.
Με αυτόν τον τρόπο κατέστη δυνατή η ανασύνθεση της τροχιάς του σε χρονικό διάστημα μεγαλύτερο της δεκαετίας.
Γιατί δεν είχε ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα
Ένας από τους λόγους που ο ED138 παρέμενε άγνωστος είναι η θέση του στον ουρανό. Βρίσκεται σε περιοχή κοντά στο επίπεδο του Γαλαξία μας, όπου συγκεντρώνονται εκατομμύρια άστρα και άλλες φωτεινές πηγές. Για πολλά τηλεσκόπια, ένα τόσο αμυδρό αντικείμενο μπορεί εύκολα να χαθεί μέσα σε αυτό το πυκνό αστρικό πεδίο.
Το Παρατηρητήριο Vera C. Rubin διαθέτει, ωστόσο, τη δυνατότητα να καταγράφει επανειλημμένα μεγάλες περιοχές του ουρανού και να εντοπίζει μικρές μεταβολές στη θέση των αντικειμένων. Με τη βοήθεια ισχυρών υπολογιστικών συστημάτων, οι ερευνητές μπορούν να ξεχωρίζουν τα σώματα που κινούνται από τα άστρα που φαίνονται ακίνητα στις εικόνες.
Η δυνατότητα αναζήτησης παλαιότερων καταγραφών είναι εξίσου σημαντική. Ένα αντικείμενο που ανακαλύπτεται σήμερα μπορεί να εντοπιστεί αναδρομικά σε εικόνες που είχαν ληφθεί χρόνια πριν, χωρίς κανείς να γνωρίζει τότε την παρουσία του.
Τι αποκαλύπτει για την ιστορία του Ηλιακού Συστήματος
Η τροχιά του ED138 έχει κλίση σχεδόν 25 μοιρών σε σχέση με το επίπεδο στο οποίο κινούνται οι περισσότεροι πλανήτες. Το χαρακτηριστικό αυτό τον κατατάσσει στην κατηγορία των κλασικών αντικειμένων της ζώνης πέρα από τον Ποσειδώνα με υψηλή τροχιακή διέγερση, γνωστών ως «hot classical TNO». Η κλίση αυτή υποδηλώνει ότι το αντικείμενο ενδέχεται να επηρεάστηκε από βαρυτικές αλληλεπιδράσεις με τον Ποσειδώνα κατά τη διάρκεια της εξέλιξης του Ηλιακού Συστήματος.
Η μελέτη τέτοιων σωμάτων βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς σχηματίστηκαν οι πλανήτες, πώς μετακινήθηκαν οι γιγάντιοι πλανήτες στις αρχικές φάσεις της ιστορίας τους και πώς μικρότερα αντικείμενα διασκορπίστηκαν στις σημερινές τροχιές τους.
Θα προστεθεί στους αναγνωρισμένους νάνους πλανήτες;
Προς το παρόν, ο 2026 ED138 παραμένει υποψήφιος νάνος πλανήτης και δεν έχει επιβεβαιωθεί ως τέτοιος. Για την οριστική αξιολόγησή του απαιτούνται πρόσθετες παρατηρήσεις, ιδιαίτερα στο υπέρυθρο, οι οποίες θα βοηθήσουν στον ακριβέστερο προσδιορισμό του μεγέθους και των φυσικών χαρακτηριστικών του.
Εάν επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να προστεθεί στους πέντε νάνους πλανήτες που αναγνωρίζει η Διεθνής Αστρονομική Ένωση: τη Δήμητρα, τον Πλούτωνα, την Έριδα, τη Χαουμέια και το Μακεμάκε.
Η ανακάλυψη αποτελεί ένα ακόμη δείγμα των δυνατοτήτων του Παρατηρητηρίου Rubin, το οποίο ξεκίνησε την κύρια δεκαετή έρευνα του ουρανού τον Ιούνιο του 2026. Οι επαναλαμβανόμενες παρατηρήσεις του αναμένεται να αποκαλύψουν πολλά ακόμη αντικείμενα που μέχρι σήμερα παραμένουν κρυμμένα στις πιο απομακρυσμένες περιοχές του Ηλιακού Συστήματος.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, ο ED138 μπορεί να είναι μόνο η αρχή. Στα εξωτερικά όρια του πλανητικού μας συστήματος ενδέχεται να υπάρχουν και άλλοι μεγάλοι παγωμένοι κόσμοι που περιμένουν να ανακαλυφθούν.
https://noirlab.edu/public/news/noirlab2626
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube