Ένα νέο βίντεο στο φάσμα των ακτίνων Χ του υπολείμματος του υπερκαινοφανούς του Κέπλερ, που καλύπτει δυόμισι δεκαετίες παρατηρήσεων από το διαστημικό τηλεσκόπιο Chandra, δόθηκε στη δημοσιότητα.
Ο Γερμανός αστρονόμος Γιοχάνες Κέπλερ ήταν ανάμεσα σε εκείνους που παρατήρησαν την έκρηξη του άστρου το 1604 μ.Χ., ενώ σήμερα οι αστρονόμοι γνωρίζουν ότι πρόκειται για υπόλειμμα υπερκαινοφανούς τύπου Ia, που προήλθε από τη θερμοπυρηνική έκρηξη ενός λευκού νάνου.
Το νέο βίντεο δείχνει τις μεταβολές στο υπόλειμμα του υπερκαινοφανούς του Κέπλερ, χρησιμοποιώντας δεδομένα από το τηλεσκόπιο ακτίνων Χ Chandra της NASA, που συλλέχθηκαν σε διάστημα άνω των δυόμισι δεκαετιών, με παρατηρήσεις από τα έτη 2000, 2004, 2006, 2014 και 2025. Σε αυτό το βίντεο, το μεγαλύτερης χρονικής διάρκειας που έχει παρουσιαστεί ποτέ από το Chandra, οι ακτίνες Χ (μπλε) έχουν συνδυαστεί με μια οπτική εικόνα (κόκκινο, πράσινο και μπλε) από το Pan-STARRS.
Το υπόλειμμα του υπερκαινοφανούς του Κέπλερ, που πήρε το όνομά του από τον Γερμανό αστρονόμο Γιοχάνες Κέπλερ, παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στον νυχτερινό ουρανό το 1604. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ένας λευκός νάνος εξερράγη όταν ξεπέρασε μια κρίσιμη μάζα, είτε απορροφώντας ύλη από ένα συνοδό άστρο είτε συγχωνευόμενος με έναν άλλο λευκό νάνο. Αυτό το είδος υπερκαινοφανούς ονομάζεται τύπου Ia και χρησιμοποιείται από τους αστρονόμους για τη μέτρηση της διαστολής του Σύμπαντος.
Τα υπολείμματα υπερκαινοφανών, δηλαδή τα νέφη ύλης που απομένουν μετά από μια αστρική έκρηξη, συχνά λάμπουν έντονα στις ακτίνες Χ, καθώς το υλικό τους έχει θερμανθεί σε εκατομμύρια βαθμούς από το ωστικό κύμα. Το υπόλειμμα του υπερκαινοφανούς του Κέπλερ βρίσκεται στον Γαλαξία μας, σε απόσταση περίπου 17.000 ετών φωτός από τη Γη. Αν και αυτή θεωρείται σχετικά μικρή απόσταση σε κοσμική κλίμακα, μόνο το Chandra, με την υψηλή ευκρίνειά του και τη μεγάλη διάρκεια λειτουργίας του, μπορεί να ανιχνεύσει αλλαγές σαν κι αυτές.
Το βίντεο επιτρέπει στους αστρονόμους να παρακολουθήσουν πώς τα κατάλοιπα του διαλυμένου άστρου διαστέλλονται και συγκρούονται με υλικό που είχε ήδη εκτοξευθεί στο διάστημα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα ταχύτερα τμήματα του υπολείμματος κινούνται με ταχύτητα περίπου 22 εκατομμυρίων χιλιομέτρων την ώρα, περίπου 2% της ταχύτητας του φωτός, προς το κάτω μέρος της εικόνας.
Αντίθετα, τα πιο αργά τμήματα κινούνται προς το πάνω μέρος με ταχύτητα περίπου 6,4 εκατομμυρίων χιλιομέτρων την ώρα. Αυτή η μεγάλη διαφορά ταχύτητας αποδίδεται στο γεγονός ότι το αέριο στο οποίο προσκρούει το υπόλειμμα στο πάνω μέρος της εικόνας, είναι πυκνότερο από εκείνο στο κάτω μέρος. Έτσι, οι επιστήμονες αντλούν πολύτιμες πληροφορίες για το περιβάλλον μέσα στο οποίο σημειώθηκε η έκρηξη.
Οι εκρήξεις υπερκαινοφανών και τα χημικά στοιχεία που διασπείρουν στο διάστημα αποτελούν τη βάση για τη δημιουργία νέων άστρων και πλανητών. Η κατανόηση της συμπεριφοράς τους είναι καθοριστική για τη γνώση της κοσμικής μας ιστορίας.
Η Jessye Gassel (George Mason University) παρουσίασε το νέο βίντεο του Chandra και τη σχετική έρευνα στο 247ο συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας (AAS) στο Φοίνιξ της Αριζόνα.
https://chandra.si.edu/photo/2026/kepler
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube