Όταν η αποστολή Juno της NASA ανακοίνωσε ότι ο Δίας είναι ελαφρώς μικρότερος από ό,τι πιστεύαμε, μόλις 8 έως 24 χιλιόμετρα στη διάμετρό του, η είδηση φάνηκε ασήμαντη. Σε έναν πλανήτη με διάμετρο σχεδόν 143.000 km, η μεταβολή είναι μικρότερη από το 0,02%. Κι όμως, για την πλανητική επιστήμη, είναι μια ανακάλυψη τεράστιας σημασίας.
Διότι το σχήμα ενός πλανήτη δεν είναι απλώς γεωμετρικό. Είναι βαρυτικό αποτύπωμα. Αντικατοπτρίζει το πώς κατανέμεται η μάζα στο εσωτερικό του. Ακόμα και μια ελάχιστη μεταβολή στην ακτίνα του Δία αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο «νιώθουμε» τη δομή του: αν ο πυρήνας του είναι συμπαγής ή διάχυτος, αν τα εσωτερικά του στρώματα είναι ομοιόμορφα ή βαθιά ανομοιογενή.
Ο Δίας περιστρέφεται τόσο γρήγορα, ώστε είναι έντονα πεπλατυσμένος στους πόλους και διογκωμένος στον ισημερινό. Αυτή η παραμόρφωση δεν οφείλεται μόνο στην περιστροφή, αλλά και στο πώς κατανέμεται η μάζα στο εσωτερικό toy. Με τις νέες μετρήσεις, τα μοντέλα δείχνουν ότι ο τρόπος που «κάθεται» η ύλη μέσα στον πλανήτη ίσως είναι διαφορετικός από ό,τι πιστεύαμε εδώ και δεκαετίες.
Αυτό έχει άμεση σχέση με το πώς γεννήθηκε ο Δίας. Υπάρχουν δύο βασικές θεωρίες: η πυρηνική συσσώρευση, όπου πρώτα σχηματίζεται ένας βραχώδης πυρήνας και μετά συσσωρεύεται αέριο, και η βαρυτική κατάρρευση, όπου ένα νέφος αερίου καταρρέει απευθείας. Η ακριβής ακτίνα και το σχήμα του πλανήτη είναι από τα ελάχιστα «ίχνη» που μας επιτρέπουν να ξεχωρίσουμε ποιο σενάριο είναι πιο κοντά στην αλήθεια.
Οι επιπτώσεις δεν σταματούν στο Ηλιακό μας Σύστημα. Ο Δίας είναι το πρότυπο μοντέλο για χιλιάδες γιγάντιους εξωπλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί γύρω από άλλα άστρα. Αν αλλάξει η εικόνα μας για τον Δία, αλλάζει αυτομάτως και ο τρόπος που ερμηνεύουμε τα δεδομένα για όλους αυτούς τους κόσμους.
Ακόμα και στη βαρύτητα, μια τόσο μικρή μεταβολή έχει σημασία. Η βαρυτική ένταση εξαρτάται από τη μάζα και το τετράγωνο της ακτίνας. Έτσι, λίγα χιλιόμετρα διαφορά επηρεάζουν: τη συμπίεση της ατμόσφαιρας, τη ροή θερμότητας από το εσωτερικό, και τη συμπεριφορά του μαγνητικού πεδίου.
Το Juno δεν μας έδειξε απλώς ότι ο Δίας είναι λίγο μικρότερος. Μας έδειξε ότι κάθε λεπτομέρεια στο σχήμα του είναι ένα μήνυμα από το παρελθόν του. Δεν μετράμε πια απλώς το μέγεθός του. Μετράμε την ιστορία του.
Η δημοσίευση στο Nature Astronomy
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube