Κρυμμένες κάτω από αιώνες επανεγγραφών, οι παρατηρήσεις του Ιππάρχου αποκαλύφθηκαν στο Codex Climaci Rescriptus.
Οι αρχαίοι Έλληνες αστρονόμοι είχαν πραγματοποιήσει σημαντικές παρατηρήσεις του νυχτερινού ουρανού πολύ πριν την εφεύρεση του πρώτου τηλεσκοπίου τον 17ο αιώνα, βασιζόμενοι αποκλειστικά στο γυμνό μάτι για να κατανοήσουν το Σύμπαν.
Κεντρική μορφή της αρχαίας ελληνικής αστρονομίας, ο Ιππάρχος δημιούργησε έναν εξαιρετικά λεπτομερή κατάλογο άστρων, βασισμένο στις παρατηρήσεις του. Αν και για αιώνες θεωρούνταν χαμένος, ένα κρυφό αντίγραφο του επιβίωσε στο χρόνο.
Το αντίγραφο ήταν θαμμένο κάτω από στρώματα άλλων κειμένων σε έναν μεσαιωνικό κώδικα, καθιστώντας το σχεδόν αδύνατο να διαβαστεί. Μια ομάδα επιστημόνων υποστηρίζει ότι κατάφερε επιτέλους να ανασύρει μέρος αυτού του χαμένου κειμένου, χρησιμοποιώντας έναν τύπο επιταχυντή σωματιδίων που ονομάζεται σύγχροτρον. Πιστεύουν ότι η εργασία τους μπορεί να ρίξει νέο φως στις μεθόδους του Ιππάρχου.
Τα κρυμμένα μυστικά του Codex Climaci Rescriptus
Οι επιστήμονες άρχισαν να ενδιαφέρονται για το χειρόγραφο το 2021, όταν εντόπισαν ονόματα αστερισμών και μετρήσεις που σχετίζονται με το έργο του Ιππάρχου. Αυτά ήταν κρυμμένα κάτω από στρώματα άλλου κειμένου στο Codex Climaci Rescriptus, ένα παλίμψηστο που χρονολογείται από τον 5ο έως τον 10ο αιώνα μ.Χ.
Παλίμψηστο ονομάζεται ένα αρχαίο κείμενο που έχει σβηστεί και ξαναγραφτεί. Αυτό ήταν συνηθισμένη πρακτική, καθώς η περγαμηνή ήταν ακριβή και οι γραφείς επαναχρησιμοποιούσαν παλαιά χειρόγραφα.
Το πρόβλημα είναι ότι, σε πολλές περιπτώσεις, το παλαιότερο κείμενο έχει μεγαλύτερη ιστορική αξία. Για αιώνες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν με χημικές ουσίες και ειδικό φωτισμό να ανακτήσουν αυτά τα χαμένα κείμενα.
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Scientific American, ο Victor Gysembergh, ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), δήλωσε: «Εφόσον αυτός ο αστρικός κατάλογος είναι τόσο σημαντικός για την κατανόηση της γέννησης της επιστήμης, θέλαμε να εξαντλήσουμε κάθε δυνατό μέσο».
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν έναν επιταχυντή σωματιδίων, που προσφέρει την καλύτερη μέχρι σήμερα τεχνική για την ανάγνωση σβησμένων αρχαίων κειμένων. «Αυτό που βλέπουμε είναι εντυπωσιακό σε σύγκριση με προηγούμενες μεθόδους απεικόνισης», πρόσθεσε.
Μέρος του κειμένου που αποκαλύφθηκε με αναφορά στον αστερισμό του Βορείου Στεφάνου:
Ὁ στέφανος ἐν τῷ βορείῳ ἡμισφαιρίῳ κείμενος κατὰ μῆκος μὲν ἐπέχει μ̊ θ̅ καὶ δ̅ ́ ἀπὸ τῆς α̅ μ̊ τοῦ σκορπίου ἕως ι̅ <καὶ> δ̅ ́ μ̊ τοῦ αὐτοῦ ζῳδίου. Κατὰ πλάτος δ᾽ ἐπέχει μ̊ ς̅ C καὶ δ̅ ́ ἀπὸ μ̅θ̅ μ̊ ἀπὸ τοῦ βορείου πόλου ἕως μ̊ ν̅ε̅ C καὶ δ̅ ́.
Προηγεῖται μὲν γὰρ ἐν αὐτῷ ὁ ἐχόμενος τοῦ λαμπροῦ ὡς πρὸς δύσιν ἐπέχων τοῦ σκορπίου τῆς α̅ μ̊ τὸ ἥμισυ. Ἔσχατος δὲ πρὸς ἀνατολὰς κεῖται ὁ δ′ ἐχόμενος ἐπ᾽ ἀνατολὰς τοῦ λαμπροῦ ἀστέρος [. . .] τοῦ βορείου πόλου μ̊ μ̅θ̅· νοτιώτατος δὲ ὁ γ′ ἀπὸ τοῦ λαμπροῦ πρὸς ἀνατολὰς ἀριθμούμενος ὃς ἀπέχει τοῦ πόλου μ̊ ν̅ε̅ C καὶ δ̅ ́.
Επιταχυντής σωματιδίων αποκαλύπτει αρχαίο χειρόγραφο
Ο επιταχυντής που χρησιμοποιήθηκε ονομάζεται σύγχροτρον και βρίσκεται στο Εθνικό Εργαστήριο Επιταχυντών SLAC στο Menlo Park της Καλιφόρνια.
Το σύγχροτρον επιταχύνει φορτισμένα σωματίδια σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός. Αυτά κινούνται σε κυκλική τροχιά και, καθώς αλλάζουν συνεχώς κατεύθυνση, εκπέμπουν ισχυρές ακτίνες Χ, ικανές να δημιουργήσουν εξαιρετικά λεπτομερείς ακτινογραφίες ενός αντικειμένου..
Η ομάδα χρησιμοποίησε αυτή την τεχνική για να «φωτίσει» το Codex Climaci Rescriptus. Οι ακτίνες Χ αλληλεπιδρούσαν διαφορετικά με τα μελάνια από διαφορετικές εποχές: άλλα σκόρπιζαν, άλλα διαθλούσαν και άλλα απορροφούσαν την ακτινοβολία.
Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στο μελάνι που είχε χρησιμοποιηθεί για την καταγραφή του καταλόγου του Ιππάρχου, το οποίο ήταν μερικούς αιώνες παλαιότερο από το κείμενο που το κάλυπτε. Παρότι είχε σβηστεί, ένα υπόλειμμα πλούσιο σε ασβέστιο τους επέτρεψε να χαρτογραφήσουν το κείμενο μέσω του επιταχυντή.Το κείμενο θα περάσει τώρα από προσεκτική ανάλυση.
Ωστόσο, οι επιστήμονες αναφέρουν ότι έχουν ήδη καταφέρει να αποκωδικοποιήσουν τμήματα από τα αρχικά δεδομένα. Όταν ολοκληρωθεί η μελέτη, αναμένουν ότι ο Codex Climaci Rescriptus θα προσφέρει το πληρέστερο ιστορικό δείγμα των παρατηρήσεων του Ιππάρχου.
Η δημοσίευση στο Journal for the History of Astronomy
Ο Όμιλος Φίλων Αστρονομίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, instagram, x, tiktok, youtube