Νέες παρατηρήσεις από το James Webb Space Telescope υποδηλώνουν ότι ο διαστρικός κομήτης 3I/ATLAS μπορεί να έχει ηλικία έως και 12 δισεκατομμυρίων ετών, γεγονός που τον καθιστά ένα από τα αρχαιότερα γνωστά ουράνια σώματα που έχουν περάσει ποτέ από το ηλιακό μας σύστημα.
Σύμφωνα με προκαταρκτική μελέτη που δημοσιεύθηκε στον επιστημονικό διακομιστή προδημοσιεύσεων Research Square, ο κομήτης φαίνεται να σχηματίστηκε σε μια ψυχρή και απομακρυσμένη περιοχή του Γαλαξία μας πριν από περίπου 10 έως 12 δισεκατομμύρια χρόνια. Αν η εκτίμηση αυτή επιβεβαιωθεί, τότε ο 3I/ATLAS έχει παραπάνω από διπλάσια ηλικία από τη Γη (4,5 δισ. έτη) και το Ηλιακό μας Σύστημα (4,6 δισ. έτη). Στο ανώτερο όριο των εκτιμήσεων, η ηλικία του πλησιάζει εκείνη του ίδιου του Γαλαξία και του Σύμπαντος, τα οποία υπολογίζονται περίπου στα 13,6 και 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια αντίστοιχα.
Ο 3I/ATLAS έγινε αντικείμενο έντονου ενδιαφέροντος το περασμένο έτος, όταν εντοπίστηκε να διασχίζει με τεράστια ταχύτητα τη γειτονιά του Ηλιακού μας Συστήματος. Η ασυνήθιστη τροχιά και η προέλευσή του προκάλεσαν ακόμη και εικασίες στο διαδίκτυο ότι ίσως επρόκειτο για εξωγήινο διαστημόπλοιο. Ωστόσο, οι αστρονόμοι συμφωνούν ότι πρόκειται για έναν διαστρικό κομήτη, προερχόμενο από κάποιο άγνωστο αστρικό σύστημα.
Ο 3I/ATLAS είναι μόλις το τρίτο διαστρικό αντικείμενο που έχει καταγραφεί να περνά από το Ηλιακό Σύστημα. Παρατηρήσεις από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble δείχνουν ότι η διάμετρός του κυμαίνεται μεταξύ 440 μέτρων και 5,6 χιλιομέτρων. Το αντικείμενο εισήλθε στο Ηλιακό Σύστημα με ταχύτητα περίπου 221.000 χιλιομέτρων την ώρα, ακολουθώντας μια τροχιά που το οδήγησε σε κοντινή διέλευση από τον Ήλιο.
Ο κομήτης έφτασε στο περιήλιό του στις 29 Οκτωβρίου 2025, ενώ στις 19 Δεκεμβρίου 2025 πραγματοποίησε τη κοντινότερη προσέγγισή του στη Γη, σε απόσταση περίπου 270 εκατομμυρίων χιλιομέτρων. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 22 Δεκεμβρίου, το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb πραγματοποίησε παρατηρήσεις που επέτρεψαν στους επιστήμονες να μελετήσουν τη χημική του σύσταση.
Ένα «απολίθωμα» από τα πρώτα χρόνια του Γαλαξία
Καθώς οι κομήτες πλησιάζουν ένα άστρο, θερμαίνονται και οι πάγοι στην επιφάνειά τους εξαχνώνονται, απελευθερώνοντας αέρια στο διάστημα. Η ανάλυση αυτών των αερίων επιτρέπει στους ερευνητές να κατανοήσουν τη χημική σύσταση του σώματος και τις συνθήκες υπό τις οποίες σχηματίστηκε.
Οι ερευνητές εξέτασαν τις αναλογίες ισοτόπων στα υλικά που εκλύει ο 3I/ATLAS. Διαπίστωσαν ότι το νερό του κομήτη είναι ασυνήθιστα πλούσιο σε δευτέριο, ένα βαρύτερο ισότοπο του υδρογόνου, σε επίπεδα μεγαλύτερα από εκείνα που έχουν παρατηρηθεί σε κομήτες του Ηλιακού Συστήματος. Παράλληλα, και οι αναλογίες των ισοτόπων του άνθρακα φαίνεται να ξεπερνούν τα συνήθη επίπεδα που παρατηρούνται στο δικό μας πλανητικό σύστημα.
Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι ο κομήτης σχηματίστηκε σε ένα πολύ ψυχρό περιβάλλον, περίπου 30 Kelvin (−243 °C), πιθανότατα μέσα σε έναν πυκνό και καλά προστατευμένο πρωτοπλανητικό δίσκο.
Εάν η ηλικία του κομήτη επιβεβαιωθεί, η παρουσία μεγάλων ποσοτήτων πτητικών μορίων υποδηλώνει ότι πολύπλοκες χημικές διεργασίες,ίσως ακόμη και προβιοτική χημεία, μπορούσαν να συμβαίνουν σε περιοχές σχηματισμού άστρων ήδη από τα πρώτα στάδια της ιστορίας του Γαλαξία.
Ένας ταξιδιώτης δισεκατομμυρίων ετών
Παρά τα νέα στοιχεία, είναι πιθανό οι επιστήμονες να μην μάθουν ποτέ από ποιο αστρικό σύστημα προήλθε ο κομήτης. Ο 3I/ATLAS πιθανότατα περιπλανιέται στο διαστρικό διάστημα εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια, εκτεθειμένος σε έντονη κοσμική ακτινοβολία που μπορεί να έχει αλλοιώσει σημαντικά τη χημική του σύσταση.
Η ισοτοπική ανάλυση των υλικών που απελευθερώνει, αποτελεί ένα σημαντικό νέο στοιχείο για την κατανόηση αυτού του «διαστρικού αγγελιοφόρου», αλλά το παζλ της προέλευσής του παραμένει ακόμη ανολοκλήρωτο.
Ο κομήτης εγκαταλείπει το Ηλιακό Σύστημα
Την ίδια στιγμή, οι αστρονόμοι βρίσκονται σε έναν αγώνα με τον χρόνο, καθώς ο 3I/ATLAS απομακρύνεται ήδη από το Ηλιακό Σύστημα. Αυτή την περίοδο διέρχεται κοντά από τον Δία, όπου θα φτάσει στο πλησιέστερο σημείο του στις 15 Μαρτίου, σε απόσταση περίπου 54 εκατομμυρίων χιλιομέτρων.
Στη συνέχεια θα συνεχίσει την πορεία του προς το διαστρικό διάστημα, διασχίζοντας την τροχιά του Κρόνου τον Ιούλιο, του Ουρανού τον Απρίλιο του 2027 και του Ποσειδώνα τον Μάρτιο του 2028, πριν χαθεί ξανά στο απέραντο σκοτάδι ανάμεσα στα άστρα.
Σύνδεσμοι
https://www.stsci.edu/jwst-program-info/download/jwst/pdf/9442
https://arxiv.org/abs/2601.22034
https://en.wikipedia.org/wiki/3I/ATLAS
