Θα μπορούσε ο κομήτης C/2026 A1 (MAPS) να είναι ο επόμενος «Μεγάλος Κομήτης»; Ανακαλύφθηκε τον Ιανουάριο και, ως κομήτης που ανήκει στην οικογένεια Kreutz, ίσως γίνει ορατός ακόμη και την ημέρα τον Απρίλιο.
Ο C/2026 A1 (MAPS) εντοπίστηκε στις 13 Ιανουαρίου (ο πρώτος κομήτης του 2026) από ομάδα τεσσάρων ερασιτεχνών αστρονόμων (Alain Maury, Georges Attard, Daniel Parrott και Florian Signoret) μέσω ρομποτικού τηλεσκοπίου στην έρημο Ατακάμα. Μόλις προσδιορίστηκε η τροχιά του, έγινε φανερό ότι το αντικείμενο ανήκει στην οικογένεια κομητών Kreutz sungrazers, μιας ομάδας κομητών που περνούν εξαιρετικά κοντά στον Ήλιο. Σε αυτούς περιλαμβάνονται μερικοί από τους πιο φωτεινούς και εντυπωσιακούς κομήτες που έχουν παρατηρηθεί ποτέ.
Ο κομήτης MAPS κινείται σε μια πολύ επιμήκη τροχιά γύρω από τον Ήλιο και κατευθύνεται προς μια «πύρινη» συνάντηση με το άστρο μας. Στις αρχές Απριλίου θα περάσει σε απόσταση μόλις 120.000 χιλιομέτρων από την επιφάνεια του Ήλιου.
Αν επιβιώσει, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα εντυπωσιακό θέαμα στον απογευματινό ουρανό στις αρχές Απριλίου. Ίσως γίνει ακόμη και ορατός στο φως της ημέρας, όταν θα βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο, εκτός αν διαλυθεί.
Προς το παρόν, ο κομήτης εμφανίζει μικρή ουρά και πρασινωπή κόμη, που υποδηλώνει την ύπαρξη διατομικού άνθρακα (C2).
Ο «υπερ-κομήτης» του Αριστοτέλη;
Τα τελευταία 2.000 χρόνια, μια σειρά εντυπωσιακών κομητών (που ονομάστηκαν «Μεγάλοι») εμφανίστηκαν ξαφνικά στον ουρανό, σε πολύ μικρή απόσταση από τον Ήλιο. Κάποιοι έγιναν τόσο φωτεινοί ώστε ήταν ορατοί ακόμη και το μεσημέρι.
Ο Μεγάλος Κομήτης του 1965, C/1965 S1 (Ikeya – Seki) ανακαλύφθηκε μόλις ένα μήνα πριν το περιήλιό του και ήταν ο λαμπρότερος του 20ού αιώνα, φτάνοντας σε φωτεινότητα συγκρίσιμη με την Πανσέληνο. Ο Μεγάλος Κομήτης του 1882, C/1882 R1, ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακός, με φωτεινότητα εκατό φορές μεγαλύτερη από την Πανσέληνο.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι όλοι αυτοί ανήκουν στην ίδια οικογένεια: τους κομήτες Kreutz. Όλοι προέρχονται από έναν γιγάντιο αρχικό κομήτη, διαμέτρου άνω των 100 χιλιομέτρων, που πλησίασε πολύ τον Ήλιο πριν από περίπου 2.300 χρόνια και στη συνέχεια διαλύθηκε σε πολλά μικρότερα θραύσματα.
Ίσως πρόκειται για τον μεγάλο και φωτεινό κομήτη που παρατήρησε ο Αριστοτέλης το 372 π.Χ. και για τον οποίο έγραψε ο Έφορος ο Κυμαίος ότι διασπάστηκε σε δύο κομμάτια.
Τον 11ο αιώνα δύο θραύσματα του αρχαίου κομήτη εμφανίστηκαν ως οι Μεγάλοι κομήτες του 1106 και του 1138. Και πάλι θρυμματίστηκαν εκ νέου και εμφανίστηκαν ξανά ως νέοι κομήτες τους τελευταίους δύο αιώνες.
Ήρθε η ώρα για έναν μεγάλο κομήτη;
Το διαστημικό παρατηρητήριο SOHO της NASA έχει εντοπίσει χιλιάδες μικρά θραύσματα κομητών Kreutz, που εξαϋλώνονται μόλις πλησιάσουν τον Ήλιο. Τα μεγαλύτερα θραύσματα είναι σπάνια, με το πιο πρόσφατο να εμφανίζεται ως ο διάσημος κομήτης C/2011 W3 (Lovejoy) το 2011, που έγινε τόσο λαμπρός όσο η Αφροδίτη.
Σύμφωνα με τον αστρονόμο Zdeněk Sekanina, ενδέχεται να δούμε έναν ή δύο πολύ μεγάλους Kreutz sungrazers τις επόμενες δεκαετίες, ίσως και μέσα στα επόμενα λίγα χρόνια.
Ο κομήτης MAPS
Το γεγονός ότι ανακαλύφθηκε τόσο μακριά από τον Ήλιο (2.056 Αστρονομικές Μονάδες ή 307.6 εκατομμύρια χιλιόμετρα), υποδηλώνει ότι ίσως είναι μεγαλύτερος από τους συνηθισμένους κομήτες της οικογένειας Kreutz. Ωστόσο, δύσκολα θα φτάσει τη λαμπρότητα του Ikeya – Seki, διότι μάλλον διαθέτει μικρότερο πυρήνα.
Η μεγάλη πρώιμη φωτεινότητα του υποδηλώνει είτε έναν μεγάλο πυρήνα, είτε την διάλυση του. Μέχρι στιγμής τα δεδομένα υποστηρίζουν την πιθανότητα ενός μεγάλου πυρήνα.
Αν ο κομήτης επιβιώσει στο περιήλιο του, μπορεί να μας προσφέρει ένα εντυπωσιακό θέαμα στις αρχές με μέσα Απριλίου, κυρίως στο νότιο ημισφαίριο, λόγω της τροχιάς του. Αν θρυμματιστεί κοντά στο περιήλιό του, πάλι θα αποτελεί ένα θεαματικό και φωτεινό φαινόμενο.
Η ανακάλυψη με την τεχνική synthetic tracking
Στις έρευνες για αστεροειδείς ή κομήτες λαμβάνεται μια εικόνα του ουρανού, όπου ένα αντικείμενο εμφανίζεται ως ένα σημείο, ακριβώς όπως και ένα αστέρι. Η κλασική τεχνική εντοπισμού αστεροειδών βασίζεται στη λήψη της ίδιας περιοχής του ουρανού σε διαφορετικές χρονικές στιγμές (για παράδειγμα με διαφορά 10-20 λεπτών). Στη συνέχεια, ειδικό λογισμικό συγκρίνει τις εικόνες μεταξύ τους: τα σημεία που έχουν μετακινηθεί πάνω σε ευθεία αναγνωρίζονται ως αστεροειδείς, ενώ τα αστέρια παραμένουν ακίνητα.
Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ο αστεροειδής κινείται πολύ γρήγορα. Σε αυτή την περίπτωση, παραμένει στο ίδιο εικονοστοιχείο (pixel) για πολύ μικρό χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα το σήμα του να «απλώνεται» και να χάνεται μέσα στον θόρυβο.
Η τεχνική συνθετικής ιχνηλάτησης (synthetic tracking) αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα με έναν διαφορετικό τρόπο: αντί για λίγες μακρές λήψεις, λαμβάνονται πολλές πολύ σύντομες εκθέσεις, έτσι ώστε ο αστεροειδής να μένει στο ίδιο pixel σε κάθε επιμέρους εικόνα. Στη συνέχεια, οι εικόνες συνδυάζονται μεταξύ τους, αφού πρώτα μετατοπιστούν σύμφωνα με την κίνηση του αστεροειδούς, ώστε αυτός να παραμένει σημειακή πηγή και όλο το φως του να συγκεντρώνεται στο ίδιο σημείο.
Όταν όμως προσπαθούμε να ανακαλύψουμε άγνωστους αστεροειδείς, δεν γνωρίζουμε εκ των προτέρων ούτε την ταχύτητα ούτε την κατεύθυνσή τους. Τότε εφαρμόζεται μια προσέγγιση brute force, δοκιμάζοντας έναν πολύ μεγάλο αριθμό πιθανών διανυσμάτων κίνησης και εκτελώντας αντίστοιχες προσθέσεις εικόνων, κάτι που απαιτεί δυνατούς υπολογιστές.
Η ανάγκη για τεράστια υπολογιστική ισχύ έχει καταστήσει τις κάρτες γραφικών της NVIDIA βασικό εργαλείο στην έρευνα, όπου οι δεκάδες χιλιάδες πυρήνες επεξεργασίας, επιτρέπουν δραματική μείωση στο χρόνο υπολογισμού.
Το πρόγραμμα MAPS ξεκίνησε το 2020 και μέχρι σήμερα έχει ανακαλύψει 318 γεωπλήσιους αστεροειδείς (NEAs) και 8 κομήτες, κάτι που το καθιστά το πιο αποτελεσματικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα αυτού του είδους, δεύτερο μόνο μετά τα μεγάλα, χρηματοδοτούμενα από τη NASA ερευνητικά προγράμματα.
https://en.wikipedia.org/wiki/C/2026_A1_(MAPS)
https://www.spaceobs.com/en/Alain-Maury-s-Blog/The-discovery-of-comet-C-2026-A1-MAPS
https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K26/K26BC9.html
https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=2026A1
https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=C/2026+A1
https://astro.vanbuitenen.nl/comet/2026A1