Τα σμήνη γαλαξιών είναι τα μεγαλύτερα και ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά αντικείμενα στο Σύμπαν. Αποτελούνται από χιλιάδες γαλαξίες, τεράστιες ποσότητες καυτού αερίου, και μεγάλες ποσότητες σκοτεινής ύλης. Εξαιτίας του μεγέθους και της φωτεινότητάς τους, τα σμήνη λειτουργούν σαν ιδανικοί «δείκτες» για να μελετήσουμε πώς δομείται και πώς διαστέλλεται το Σύμπαν σε πολύ μεγάλες αποστάσεις.
Ένας από τους βασικούς πυλώνες της σύγχρονης κοσμολογίας είναι η Κοσμολογική Αρχή, η υπόθεση δηλαδή ότι το Σύμπαν διαστέλλεται το ίδιο προς όλες τις κατευθύνσεις και η κατανομή της κοσμικής ύλης είναι ομοιόμορφη παντού. Παρόλα αυτά, η ισχύς της Κοσμολογικής Αρχής παραμένει ένα μεγάλο ερώτημα. Είναι η κοσμική διαστολή πραγματικά ομοιόμορφη ή υπάρχουν περιοχές που διαστέλλονται πιο αργά ή γρήγορα; Αν η διαστολή είναι ανομοιόμορφη, τι σημαίνει αυτό για τις κοσμολογικές μας θεωρίες;
Χρησιμοποιώντας κλιμακωτές σχέσεις μεταξύ μετρήσιμων ιδιοτήτων των σμηνών γαλαξιών στις ακτίνες Χ, οπτικά κύματα, και μικροκύματα (πχ η σχέση μεταξύ θερμοκρασίας και φωτεινότητας), βρήκαμε ισχυρές ενδείξεις ότι στο τοπικό Σύμπαν η διαστολή ίσως δεν είναι απολύτως ίδια προς όλες τις κατευθύνσεις. Συγκεκριμένα, εντοπίζεται μια διπολική μεταβολή της σταθεράς του Hubble (ρυθμού κοσμικής διαστολής), της τάξης του 9%, σε αποστάσεις έως περίπου 2.5 δισεκατομμύρια έτη φωτός. Αυτό μπορεί να σημαίνει είτε ότι υπάρχει μια τεράστια συνεκτική ροή κίνησης των γαλαξιακών σμηνών – ένα «κοσμικό ρεύμα» – είτε ότι η τοπική διαστολή του Σύμπαντος είναι πραγματικά ανομοιόμορφη. Και τα δύο σενάρια είναι εξίσου προβληματικά για το καθιερωμένο κοσμολογικό μας μοντέλο.
Στην ομιλία θα παρουσιαστούν τα τελευταία αποτελέσματα στον τομέα, συμπεριλαμβανομένων και των νέων αποτελεσμάτων από το διαστημικό τηλεσκόπιο eROSITA, που έχει ανακαλύψει χιλιάδες νέα σμήνη, καθώς και από κοσμολογικές προσομοιώσεις. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το φαινόμενο πιθανότατα προέρχεται από το τοπικό Σύμπαν και όχι από μια παγκόσμια ανισοτροπία. Τα σμήνη γαλαξιών ανοίγουν έτσι έναν πολλά υποσχόμενο δρόμο για να κατανοήσουμε καλύτερα τη δομή και τη δυναμική του Σύμπαντος γύρω μας.
Εισηγητής ο Δρ. Κώστας Μίγκας, απόφοιτος του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ, ερευνητής στο Αστεροσκοπείο του Λάιντεν στην Ολλανδία.
Σάββατο 14 Φεβρουαρίου, στις έξι το απόγευμα στα γραφεία του Ομίλου Φίλων Αστρονομίας.
Ο Δρ. Κώστας Μίγκας είναι αστροφυσικός, απόφοιτος του ΑΠΘ, με ειδίκευση στην παρατηρησιακή κοσμολογία και στα σμήνη γαλαξιών. Πρωτοπόρος στην αναζήτηση κοσμικών διπόλων και κινήσεων μαζικής ροής (bulk flows) στο ύστερο Σύμπαν, χρησιμοποιώντας πολυφασματικές κλιμακωτές σχέσεις σμηνών γαλαξιών, προσελκύοντας σημαντικό ενδιαφέρον τόσο από την επιστημονική κοινότητα όσο και από το ευρύ κοινό.
Η έρευνά του επικεντρώνεται στη χρήση δεδομένων ακτίνων Χ και πολυφασματικών παρατηρήσεων σμηνών γαλαξιών, σε συνδυασμό με δεδομένα τηλεσκοπίων, για τον έλεγχο κοσμολογικών μοντέλων, τη χαρτογράφηση της δομής μεγάλης κλίμακας, τη μελέτη των κοσμικών νημάτων και της βαρυονικής φυσικής των σμηνών.
https://kmigkas.wixsite.com/kostasmigkas
- Για τα σεμινάρια υπάρχει μια ελάχιστη συμβολική επιβάρυνση 5 ευρώ για τα μη μέλη, και 3 ευρώ για φοιτητές (με επίδειξη πάσο), μαθητές Γυμνασίου-Λυκείου και ανέργους (με επίδειξη κάρτας ανεργίας).
- Η παρακολούθηση των σεμιναρίων είναι δωρεάν για μαθητές Δημοτικού και τα οικονομικώς τακτοποιημένα μέλη του Ομίλου.
Ελάτε στον Όμιλο Φίλων Αστρονομίας με το Μετρό
Τα γραφεία του Ομίλου, Αλεξανδρείας 113, βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από την στάση 25ης Μαρτίου του Μετρό Θεσσαλονίκης (25ης Μαρτίου και Σόλωνος)