Αέριο και σκόνη που ρέουν από άστρα μπορούν, υπό κατάλληλες συνθήκες, να συγκρουστούν με το περιβάλλον τους και να δημιουργήσουν κρουστικά κύματα. Αστρονόμοι, χρησιμοποιώντας το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου (ESO), απεικόνισαν ένα εντυπωσιακό κρουστικό κύμα γύρω από τον λευκό νάνο RXJ0528+2838, μια ανακάλυψη που τους έχει προβληματίσει. Σύμφωνα με την υπάρχουσα γνώση, το συγκεκριμένο νεκρό άστρο δεν θα έπρεπε να διαθέτει μια τέτοια δομή, γεγονός που αμφισβητεί την κατανόησή μας για το πώς οι λευκοί νάνοι αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους.
Το RXJ0528+2838 βρίσκεται σε απόσταση 730 ετών φωτός και, καθώς κινείται μέσα στον Γαλαξία, αλληλεπιδρά με το διαστρικό αέριο, σχηματίζοντας ένα «κρουστικό τόξο», ένα καμπύλο τόξο ύλης, παρόμοιο με το κύμα που δημιουργείται μπροστά από ένα πλοίο. Ο λευκός νάνος (δηλαδή ο εναπομείνας πυρήνας ενός χαμηλής μάζας άστρου που πεθαίνει) αποτελεί μέρος ενός διπλού συστήματος με έναν συνοδό άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο.
Σε τέτοια συστήματα, η μεταφορά ύλης συνήθως δημιουργεί έναν δίσκο γύρω από τον λευκό νάνο, από τον οποίο προκύπτουν ισχυρές εκροές. Ωστόσο, το RXJ0528+2838 δεν εμφανίζει ίχνη δίσκου, γεγονός που καθιστά μυστηριώδη την προέλευση της εκροής και του νεφελώματος.
Η ομάδα εντόπισε για πρώτη φορά μια παράξενη νεφελώδη δομή γύρω από το RXJ0528+2838 σε εικόνες από το τηλεσκόπιο Isaac Newton στην Ισπανία. Παρατηρώντας το ασυνήθιστο σχήμα της, την μελέτησαν λεπτομερέστερα με το όργανο MUSE του VLT του ESO, με αποτέλεσμα την λεπτομερή χαρτογράφηση του κρουστικού τόξου και την ανάλυση της σύστασής του, επιβεβαιώνοντας ότι η δομή προέρχεται πράγματι από το διπλό σύστημα και όχι από κάποιο άσχετο νεφέλωμα ή διαστρικό νέφος.
Παράλληλα οι παρατηρήσεις με το MUSE έδειξαν ότι ο λευκός νάνος εκτοξεύει υλικό εδώ και τουλάχιστον 1.000 χρόνια. Παρότι δεν είναι σαφές πώς ένα σύστημα χωρίς δίσκο μπορεί να τροφοδοτεί μια τόσο μακροχρόνια ροή, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι ο λευκός νάνος διαθέτει ισχυρό μαγνητικό πεδίο, το οποίο κατευθύνει την ύλη απευθείας πάνω του, χωρίς τη μεσολάβηση δίσκου.
Η ανακάλυψη αυτή υποδηλώνει την ύπαρξη ενός άγνωστου μέχρι σήμερα μηχανισμού παραγωγής ενέργειας και εκροών, αμφισβητώντας τα καθιερωμένα μοντέλα για τη συμπεριφορά της ύλης σε ακραία διπλά συστήματα. Μελλοντικές παρατηρήσεις, ιδιαίτερα με το Εξαιρετικά Μεγάλο Τηλεσκόπιο (ELT) του ESO, αναμένεται να ρίξουν φως σε αυτή τη «μυστηριώδη μηχανή» που παραμένει ανεξήγητη.
Η δημοσίευση στο Nature Astronomy
https://www.eso.org/public/news/eso2601